Chú trọng kỹ thuật, sạch bệnh ngay từ vườn ươm

Tại các thủ phủ cây giống lâm nghiệp ở Bảo Yên, không khí lao động những ngày đầu năm diễn ra hết sức khẩn trương. Xác định cây giống là yếu tố then chốt quyết định thành bại của cả chu kỳ kinh doanh rừng, các chủ vườn ươm tại đây đã chuyển dịch từ sản xuất dàn trải sang chú trọng thâm canh, nâng cao chất lượng bộ rễ và khả năng kháng bệnh của cây.

Gia đình anh Phòng Đức Chuẩn tại thôn Ba Là, xã Bảo Yên, là một trong những hộ có kinh nghiệm lâu năm trong nghề. Năm 2026, cơ sở của anh duy trì quy mô 50 vạn cây giống, chủ yếu là cây quế - loại cây chủ lực của địa phương. Theo anh Chuẩn, quy trình sản xuất hiện nay đòi hỏi sự khắt khe ngay từ khâu đầu vào. Hạt giống phải có nguồn gốc rõ ràng, được thu hái từ những vườn cây đầu dòng đã qua thẩm định của cơ quan chức năng.

"Nghề ươm cây không thể làm ẩu. Từ việc phối trộn giá thể đất bầu, kỹ thuật tra hạt đến chế độ tưới tiêu đều phải chuẩn xác. Đặc biệt, cây quế giai đoạn vườn ươm rất nhạy cảm với các loại nấm bệnh như thối cổ rễ, khô lá, đốm lá hay bệnh tua mực... Nếu không theo dõi sát sao để phát hiện sớm và xử lý bằng các loại thuốc bảo vệ thực vật phù hợp, tỷ lệ cây chết sẽ rất cao, gây thiệt hại lớn cho cả chủ vườn lẫn người trồng rừng", anh Chuẩn chia sẻ.

Bên cạnh phòng bệnh, một kỹ thuật quan trọng được các nhà vườn áp dụng triệt để là công tác "đảo bầu". Khoảng một tháng trước khi xuất bán, toàn bộ cây giống sẽ được đảo bầu để cắt đứt rễ cọc phát triển quá dài, kích thích rễ cám phát triển mạnh trong phạm vi bầu đất. Việc này giúp cây không bị "sốc" khi đem ra trồng thực địa, nâng cao tỷ lệ sống và tốc độ sinh trưởng sau này.

Tại xã Nghĩa Đô, cơ sở của anh Hoàng Văn Trưởng ở thôn Pác Mạc cũng đang vào đợt cao điểm. Với tổng lượng cây giống sẵn sàng phục vụ lên tới 100 vạn cây (bao gồm cả cây gieo mới và cây gối vụ từ năm trước), anh Trưởng phải thuê từ 5 - 10 lao động địa phương làm việc thường xuyên. Chị Cổ Thị Hợp, một lao động tại đây cho biết, công việc đóng bầu, tra hạt và làm cỏ tuy không quá nặng nhọc nhưng đòi hỏi sự tỉ mỉ. Với thu nhập từ 9 - 10 triệu đồng mỗi vụ, nghề ươm cây đã tạo thêm nguồn thu đáng kể cho phụ nữ vùng cao vào lúc nông nhàn.

Chủ động nguồn cung, hướng tới lâm nghiệp bền vững

Thực tế tại khu vực Bảo Yên cho thấy, tư duy của người trồng rừng đã có sự thay đổi rõ rệt. Thay vì mua những loại cây giống trôi nổi, giá rẻ, bà con đã chủ động tìm đến các cơ sở uy tín, có sự giám sát của cơ quan chuyên môn.

Ông Hoàng Văn Lư, một hộ dân tại thôn Pác Mạc, vừa đặt mua 1.500 cây quế giống để tái canh 3 ha rừng sau khai thác, khẳng định: "Mua cây tại chỗ có cái lợi là cây đã thích nghi với khí hậu, thổ nhưỡng địa phương. Hơn nữa, mình được trực tiếp lựa chọn từng cây khỏe mạnh, đồng đều ngay tại luống nên rất yên tâm".

Khu vực Bảo Yên hiện có hơn 40.000 ha rừng trồng sản xuất. Với cường độ khai thác và trồng lại bình quân khoảng 2.000 ha mỗi năm, cùng với kế hoạch mở rộng diện tích từ 800 - 1.000 ha/năm, áp lực về nguồn cung cây giống là rất lớn. Để đảm bảo chất lượng rừng trồng, Hạt Kiểm lâm khu vực Bảo Yên đã vào cuộc từ sớm trong việc quy hoạch và quản lý nguồn giống.

Ông Phạm Hồng Thái, Hạt trưởng Hạt Kiểm lâm khu vực Bảo Yên, cho biết đơn vị đã phối hợp chặt chẽ với chính quyền các xã để kiểm tra định kỳ 5 cơ sở gieo ươm quy mô lớn trên địa bàn. Không chỉ dừng lại ở việc kiểm tra thủ tục hành chính, cán bộ kiểm lâm địa bàn còn trực tiếp hướng dẫn kỹ thuật phòng trừ sâu bệnh và tuyên truyền người dân thu hái hạt giống đúng quy trình kỹ thuật. Hiện nay, đơn vị đã công nhận hơn 10 rừng giống chuyển hóa đối với cây quế, tạo ra nguồn hạt giống tại chỗ chất lượng cao, giảm sự phụ thuộc vào nguồn giống ngoại tỉnh.

Tính đến thời điểm này, các cơ sở gieo ươm đã chuẩn bị được khoảng 320 vạn cây giống các loại. Con số này hoàn toàn đáp ứng đủ nhu cầu cho kế hoạch trồng mới 1.030 ha rừng trong năm nay. Việc chủ động được nguồn cung cây giống "sạch", rõ nguồn gốc ngay tại địa phương không chỉ giúp người dân giảm chi phí vận chuyển, đảm bảo khung thời vụ mà còn là tiền đề quan trọng để nâng cao năng suất, chất lượng gỗ rừng trồng. Đây chính là yếu tố then chốt để phát triển kinh tế lâm nghiệp theo hướng bền vững, giúp người dân vùng cao làm giàu từ kinh tế rừng.