Trao truyền những giá trị văn hóa truyền thống

Người Khơ Mú ở xã biên giới Chiềng Khoong sinh sống xen cư cùng các dân tộc Thái, Mông, Kinh và một số dân tộc khác. Trong quá trình phát triển kinh tế - xã hội, cộng đồng người Khơ Mú nơi đây vẫn luôn trân trọng và gìn giữ nhiều giá trị văn hóa đặc sắc của dân tộc mình.

Tại các bản Huổi Hào, Nà Ngặp, Huổi Co và nhiều khu dân cư có đông đồng bào Khơ Mú sinh sống, các giá trị văn hóa truyền thống như tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ cùng những phong tục tập quán tốt đẹp vẫn được bảo tồn và phát huy.

Vào các dịp lễ, tết, Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc hay các sự kiện văn hóa của địa phương, bà con thường tổ chức giao lưu văn nghệ, trình diễn trang phục truyền thống và các trò chơi dân gian, tạo không khí vui tươi, gắn kết cộng đồng.

Bản Huổi Hào hiện có 91 hộ dân, trong đó 90 hộ là người Khơ Mú. Những năm qua, công tác bảo tồn văn hóa dân tộc luôn được bản quan tâm thực hiện thông qua các cuộc họp dân, sinh hoạt cộng đồng và các phong trào thi đua.

Người có uy tín trong bản tích cực truyền dạy cho thế hệ trẻ về tiếng nói, trang phục, dân ca, dân vũ, ẩm thực và các phong tục truyền thống.

Đồng thời, Nhân dân tích cực hưởng ứng phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa ở khu dân cư”, thực hiện nếp sống văn minh trong việc cưới, việc tang, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và gìn giữ bản sắc dân tộc.

Một trong những nét văn hóa đặc sắc của người Khơ Mú là nghệ thuật múa dân gian. Đồng bào có hai dòng múa chính gồm múa lao động sản xuất và múa sinh hoạt cộng đồng với nhiều điệu múa nổi tiếng như: múa Ong eo (Tẹ Viêr Guông), múa cá lượn (Viêng ver guông), múa chọc lỗ tra hạt (Tẹ Chư Moi), múa mừng nhà mới, múa mừng măng mọc và múa đuổi chim (Tẹ Kam Đặt Sim).

Mỗi điệu múa đều phản ánh sinh động đời sống lao động, tín ngưỡng và khát vọng của người Khơ Mú về sức khỏe, mùa màng bội thu, mưa thuận gió hòa, tình yêu đôi lứa và cuộc sống ấm no. Những động tác khỏe khoắn, sôi nổi nhưng vẫn mềm mại, uyển chuyển đã tạo nên nét độc đáo riêng cho nghệ thuật múa dân gian Khơ Mú.

Chị Cút Thị Lau, Đội trưởng đội văn nghệ bản Nà Ngặp, chia sẻ: “Đội văn nghệ của bản hiện có 10 thành viên, độ tuổi từ 22 đến 40. Chúng tôi thường xuyên tập luyện và biểu diễn các tiết mục mang đậm bản sắc dân tộc Khơ Mú như múa Ong eo, múa cá lượn, múa tra hạt trong các dịp lễ, tết, ngày hội của bản và của xã. Các thành viên cũng tích cực truyền dạy cho thanh, thiếu niên trong bản để các điệu múa truyền thống không bị mai một”.

Bảo tồn bản sắc văn hóa gắn với xây dựng đời sống mới

Cùng với dân ca, dân vũ, trang phục truyền thống cũng là niềm tự hào của người Khơ Mú ở Chiềng Khoong. Trang phục phụ nữ Khơ Mú gồm khăn piêu, áo cóm đen và váy đen. Khăn piêu có kiểu dáng gần giống khăn piêu của người Thái nhưng họa tiết đơn giản hơn. Áo cóm màu đen được đính hàng cúc bạc hình chữ nhật cùng những đồng bạc, hạt ngọc nhiều màu, thể hiện mong ước về cuộc sống sung túc, đủ đầy.

Váy truyền thống được may bằng vải đen, chiều dài ngang bắp chân để thuận tiện cho lao động sản xuất. Phần chân váy được thêu hoặc dệt các họa tiết hoa lá, con vật, hình thoi bằng chỉ màu rực rỡ, tạo điểm nhấn nổi bật. Ngày nay, nhiều phụ nữ Khơ Mú đã sáng tạo thêm bằng cách sử dụng các loại vải màu xanh, đỏ, vàng, tím kết hợp kim tuyến để may áo cóm, song vẫn giữ nguyên những hoa văn truyền thống đặc trưng của dân tộc.

Từ nhu cầu sử dụng và bảo tồn trang phục dân tộc, nhiều chị em còn nhận thêu các họa tiết, hoa văn truyền thống để bán cho người có nhu cầu. Bên cạnh đó, trang phục phụ nữ Khơ Mú còn có “láp la” - dây lưng được làm từ những dải vải nhiều màu sắc quấn quanh eo, vừa tạo điểm nhấn thẩm mỹ, vừa tôn lên vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ.

Không chỉ gìn giữ trang phục, đồng bào Khơ Mú ở Chiềng Khoong còn duy trì thường xuyên các lễ hội truyền thống, các hoạt động văn hóa cộng đồng, góp phần nâng cao đời sống tinh thần và xây dựng môi trường văn hóa lành mạnh ở khu dân cư.

Những năm gần đây, cấp ủy, chính quyền địa phương đã đẩy mạnh công tác tuyên truyền, vận động Nhân dân nâng cao ý thức bảo tồn văn hóa dân tộc gắn với phong trào “Toàn dân đoàn kết xây dựng đời sống văn hóa”. Các nghệ nhân, người cao tuổi và hạt nhân văn nghệ trong cộng đồng tích cực truyền dạy tiếng nói, dân ca, dân vũ cho thế hệ trẻ, giúp những giá trị văn hóa truyền thống tiếp tục được gìn giữ và lan tỏa.

Việc bảo tồn và phát huy bản sắc văn hóa dân tộc Khơ Mú không chỉ góp phần lưu giữ những giá trị di sản quý báu của cha ông mà còn tăng cường khối đại đoàn kết các dân tộc, tạo nền tảng văn hóa vững chắc cho sự phát triển bền vững của địa phương trong giai đoạn mới.