Khi nhiều địa phương vẫn chủ yếu tiêu thụ sâm bố chính dưới dạng củ tươi hoặc dược liệu thô, tại thôn Bản Vả, xã Kiên Đài, anh Chu Văn Hiện đã lựa chọn hướng đi hoàn toàn mới nhằm đa dạng hoá sản phẩm từ cây dược liệu.

Anh Hiện không chỉ trồng sâm mà còn nghiên cứu chế biến sâu, tận dụng những bông hoa sâm bố chính để tạo nên sản phẩm trà thảo dược mang thương hiệu riêng.

Đó không chỉ là câu chuyện về một sản phẩm mới, mà còn là hành trình nâng giá trị cây dược liệu bằng tư duy sản xuất hiện đại, từng bước xây dựng chuỗi giá trị cho nông sản địa phương.

Chọn đúng "giờ vàng" để giữ trọn tinh túy của hoa sâm bố chính

Đến thăm khu vườn sâm bố chính rộng, với diện tích 1.000 m2 đang vào mùa nở rộ với sắc hồng đỏ rực rỡ, tiếp đón chúng tôi bằng chén trà hoa sâm thơm nồng, ngọt dịu, anh Chu Văn Hiện niềm nở giới thiệu quy trình sản xuất trà hoa sâm bố chính mà anh đã dày công nghiên cứu và hoàn thiện.

Anh Hiện cho biết, chất lượng của một ấm trà hoa sâm bố chính ngon được quyết định ngay từ thời điểm thu hoạch hoa.

Vì vậy, ngày nào cũng vậy, từ khoảng 4 giờ 40 phút sáng, khi nhiều người còn đang say giấc, anh Hiện đã thức dậy chuẩn bị đầy đủ dụng cụ như kéo inox, gùi đựng hoa, găng tay, ủng làm vườn rồi có mặt ngoài nương sâm.

Khoảng 5 giờ 30 phút sáng, khi ánh nắng đầu tiên vừa hé cũng là lúc công việc hái hoa bắt đầu.

"Thời gian thu hoạch hoa đẹp nhất là từ 5 giờ 30 phút đến khoảng 9 giờ 30 phút sáng. Nếu hái quá sớm khi sương còn bám nhiều, hoa sau khi làm khô sẽ nhạt màu.

Ngược lại, nếu thu hoạch muộn, khi hoa đã nở bung hoàn toàn thì hàm lượng dưỡng chất giảm, cánh hoa dễ bạc màu, chất lượng trà cũng không còn như mong muốn", anh Hiện chia sẻ.

Trong gần bốn giờ đồng hồ, từng bông hoa được cắt bằng kéo chuyên dụng rồi nhẹ nhàng đặt vào gùi.

Mọi thao tác đều được thực hiện cẩn thận nhằm tránh làm dập cánh hoa, bởi chỉ một vết dập nhỏ cũng có thể ảnh hưởng đến màu sắc và chất lượng sau khi chế biến.

Không chỉ chú trọng khâu thu hoạch, anh Hiện còn thường xuyên tỉa cành, chăm sóc từng gốc sâm để cây sinh trưởng khỏe mạnh, cho những bông hoa to, cánh dày, màu đỏ hồng đậm và hương thơm tự nhiên.

Tỉ mỉ trong từng công đoạn để tạo nên trà hoa sâm chất lượng

Hoa sau khi được hái không đưa ngay vào sấy mà tiếp tục trải qua nhiều công đoạn xử lý khá cầu kỳ.

Anh Hiện cho hay, hoa được đưa về hiên nhà, trải đều trên bạt sạch để bung nở hoàn toàn trước khi chuyển lên giàn phơi.

Đây là công đoạn đòi hỏi sự kiên nhẫn bởi từng bông hoa phải được xếp riêng lẻ.

"Nếu để các bông hoa chồng lên nhau, chúng sẽ khô không đều, dễ đổi màu và mất hương thơm. Muốn giữ được màu hồng tự nhiên cùng hương thơm đặc trưng thì phải phơi đúng kỹ thuật trong khoảng 16 giờ.

Nếu kéo dài quá 24 giờ, hoa sẽ chuyển sang màu thâm đen, hương thơm giảm và nước trà pha ra cũng không còn vị đậm đà", anh Hiện nói.

Theo anh Hiện, điều quan trọng nhất là toàn bộ quy trình phải tránh tuyệt đối việc hoa tiếp xúc với nước mưa hoặc độ ẩm cao.

Vào những ngày thời tiết bất lợi, thay vì phơi thủ công, anh chủ động sử dụng máy sấy để đảm bảo độ khô tiêu chuẩn nhưng vẫn giữ được màu sắc, hương thơm và dược tính của hoa.

Chính sự kết hợp giữa kinh nghiệm sản xuất truyền thống với thiết bị hiện đại đã giúp sản phẩm trà hoa sâm bố chính giữ được chất lượng ổn định, đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Sau khi hoàn thiện, trà được đóng gói cẩn thận trong bao bì có nhãn mác đầy đủ, niêm yết giá khoảng 70.000 đồng/lạng. Sản phẩm được sản xuất hoàn toàn từ hoa sâm bố chính tự nhiên, không sử dụng chất bảo quản.

Được biết, trà hoa sâm bố chính có nhiều công dụng như hỗ trợ an thần, thanh nhiệt, giúp ngủ ngon, mát gan, giảm căng thẳng và làm đẹp da...

Mở hướng chế biến sâu cho cây dược liệu vùng cao

Đến kiểm tra mô hình, bà Lâm Thị Hồng Ngân, Bí thư Đảng ủy xã Kiên Đài đánh giá cao tinh thần chủ động đổi mới của hộ gia đình anh Chu Văn Hiện.

Việc mạnh dạn đầu tư chế biến sâu đã góp phần nâng cao giá trị cây sâm bố chính, thay vì chỉ bán nguyên liệu thô như trước đây.

Mô hình không chỉ mang lại hiệu quả kinh tế cho gia đình mà còn tạo thêm hướng đi mới trong phát triển các sản phẩm nông nghiệp sạch, góp phần nâng cao giá trị nông sản địa phương và từng bước xây dựng thương hiệu cho cây sâm bố chính Kiên Đài.

Bà Lâm Thị Hồng Ngân, Bí thư Đảng ủy xã Kiên Đài cho biết, thời gian qua, xã Kiên Đài đã tập trung hướng dẫn kỹ thuật trồng, chăm sóc sâm bố chính, đồng thời, định hướng người dân phát triển các sản phẩm chế biến từ cây sâm nhằm gia tăng giá trị.

Song song với đó, chính quyền địa phương đang tích cực kết nối với các doanh nghiệp, đơn vị sản xuất và tiêu thụ để hình thành chuỗi liên kết từ sản xuất đến chế biến, bao tiêu sản phẩm, giúp người dân yên tâm mở rộng quy mô.

Hiện nay, toàn xã Kiên Đài có 5,37ha sâm bố chính được trồng tại 8/11 thôn, như thôn Bản Vả, Làng Khây, Khun Vìn, với 46 hộ tham gia sản xuất.

Đây được xác định là một trong những cây dược liệu có nhiều tiềm năng phát triển, góp phần chuyển đổi cơ cấu cây trồng, nâng cao thu nhập cho người dân vùng cao.

Câu chuyện của anh Chu Văn Hiện cho thấy, khi nông dân biết ứng dụng khoa học kỹ thuật vào sản xuất, chế biến, chú trọng chất lượng và xây dựng thương hiệu, nông sản địa phương không chỉ dừng lại ở giá trị của nguyên liệu mà hoàn toàn có thể trở thành những sản phẩm đặc trưng, đủ sức chinh phục thị trường, mở ra hướng phát triển bền vững cho cây dược liệu ở Kiên Đài nói riêng và vùng cao Tuyên Quang nói chung.